TMK 699. Madde- Paylaşma Biçimi(Ortaklığın Giderilmesi)

“Madde 699- Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak
bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.
Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim,
malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi
hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir.
Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir
değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın
paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.”

GİRİŞ

Türk Medeni Kanunu’nun 699. maddesi, paylı mülkiyet rejiminde paylaşmanın nasıl gerçekleştirileceğini hükme bağlamaktadır. Paydaşlar arasında malın ortak mülkiyetine son verilmesini düzenleyen bu hüküm, uygulamada sıkça karşılaşılan mülkiyet uyuşmazlıklarının çözümünde büyük önem arz etmektedir. Madde, aynî paylaşım ile satış yoluyla paylaşım arasında bir ayrım yapmakta; uzlaşma sağlanamaması hâlinde hâkime yetki vermektedir.

Bu makalede, TMK m. 699’un sistematik yorumu yapılacak; paylı mülkiyetin sona erdirilmesinde hangi paylaşım yollarının öngörüldüğü, hangi durumlarda aynen bölüşme ya da satış yoluyla paylaşma yoluna gidileceği detaylı şekilde açıklanacaktır. Ayrıca, Yargıtay içtihatları ışığında uygulamada karşılaşılan sorunlara da değinilecektir.

I. PAYLI MÜLKİYETTE PAYLAŞMANIN TEMEL YOLLARI

1. Aynen Paylaşım

TMK m. 699’un birinci fıkrası, öncelikle taraflar arasında bir anlaşma olup olmadığını sorgular. Taraflar paylaşma konusunda uzlaşabiliyorsa, paylaşma ya aynen (malın bölünmesi) ya da satış ve bedelin paylaşılması yoluyla yapılabilir.

“Aynen paylaşım”, paylı mülkiyete konu malın fiziksel olarak bölünebilir olması hâlinde gündeme gelir. Örneğin, bir arsa farklı parseller hâlinde ifraz edilebiliyorsa bu durumda aynen paylaşım mümkündür. Buradaki ölçüt, bölünen parçaların kullanım değerinin korunması ve değer kaybına uğramadan ayrılabilmesidir.

2. Satış ve Bedelin Paylaşılması

Malın fiziksel olarak bölünmesinin mümkün olmaması veya bölünse dahi önemli bir değer kaybı doğuracak olması hâlinde, malın satışına ve bedelin paylaştırılmasına karar verilir. Satış, kural olarak açık artırma yoluyla yapılır.

Eğer bütün paydaşlar oybirliğiyle anlaşırsa, satış paydaşlar arasında da gerçekleştirilebilir. Bu durum, mülkiyetin korunması ve ekonomik değer kaybının önüne geçilmesi açısından önemlidir.

II. HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ VE USUL

1. Uyuşmazlık Hâlinde Mahkemeye Başvuru

Paydaşlar paylaşma konusunda anlaşamazlarsa, paydaşlardan biri mahkemeye başvurarak malın paylaşılmasını isteyebilir. Hâkim, öncelikle malın aynî olarak bölünüp bölünemeyeceğini değerlendirir.

Eğer aynen paylaşım mümkünse, parçaların değerlerinin denk olmaması hâlinde, eksik kalan değere para eklenerek denkleştirme yapılmasına karar verilir. Bu, uygulamada “ivaz” veya “eksik değer farkı” olarak adlandırılır.

2. Satışa Hükmedilmesi

Hâkim, malın aynen bölünmesinin ekonomik ve fiili açıdan uygun olmadığına kanaat getirirse, satış yoluyla paylaşmaya karar verir. Burada da temel amaç, malın toplam değerinin korunmasıdır.

3. Paydaşlar Arasında Satış

Hâkim, satışın paydaşlar arasında yapılmasına yalnızca tüm paydaşların rızası varsa karar verebilir. Bu durum, dış üçüncü kişilerin malı satın almasının önüne geçerek, malın paydaşlar arasında kalmasına imkân tanır.

III. TAŞINMAZ MALLARDA UYGULAMA

Paylı mülkiyete konu taşınmazların paylaşımı, uygulamada en sık karşılaşılan ihtilaflı alanlardan biridir. Taşınmazların ifrazı, imar planına uygunluk, belediyeden alınacak ifraz izni gibi çok sayıda teknik faktör paylaşma kararının alınmasında etkili olur.

1. İmar Mevzuatına Aykırılık

Eğer taşınmaz imar planına aykırı bir şekilde bölünmek istenirse, aynen paylaşım mümkün olmaz. Bu durumda hâkim doğrudan satışa hükmeder.

2. Tarımsal Taşınmazlar

Bazı durumlarda, taşınmazın ekonomik bir bütünlük arz etmesi (örneğin tarımsal üretim alanı olması) sebebiyle aynen taksim hâkimin takdirine bırakılabilir. Aksi hâlde tarımsal verimlilik ve kullanım değeri zarar görebilir.

V. PAYLAŞMANIN GEÇERLİLİĞİ VE HUKUKİ SONUÇLAR

1. Paydaşlar Arasında Yapılan Anlaşma

Tarafların kendi aralarında yaptıkları paylaşma anlaşmaları, genel hükümler çerçevesinde geçerli olup, taşınmazlar bakımından resmî şekil ve tapuya tescil gerektirir.

2. Hâkim Kararının Etkisi

Hâkim kararıyla gerçekleştirilen paylaşım, hüküm kesinleştiğinde, taraflar açısından bağlayıcı hâle gelir ve tapu kayıtlarına esas teşkil eder.

VI. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR

• Değer farkının tespiti: Eksik kalan değere ilişkin para eklemesi, taraflar arasında ciddi uyuşmazlıklara neden olabilmektedir.
• Malın bölünebilir olup olmadığının teknik tespiti: Bilirkişi raporlarının yetersizliği, yanlış kıymetlendirme gibi sebeplerle davalar uzun sürebilmektedir.
• Paydaşlar arasında kötü niyetli davranışlar: Özellikle bölünmeyi engellemek amacıyla satış isteyen veya artırmada malı dışarıya kaptırmak isteyen paydaşlar bulunmaktadır.

SONUÇ

Türk Medeni Kanunu m. 699, paylı mülkiyetin sona erdirilmesinde adil, ekonomik ve teknik gerçekliğe uygun bir çerçeve çizmektedir. Öncelikle uzlaşma esası benimsenmiş, bu mümkün değilse hâkime geniş bir takdir yetkisi tanınmıştır. Aynen paylaşım ilk tercih olmakla birlikte, malın doğası gereği bu mümkün değilse satış yoluyla bedelin paylaşılması öngörülmektedir.

Uygulamada ise bu süreç teknik, ekonomik ve hukuki açıdan dikkatle yürütülmelidir. Hâkimin değerlendirmesi, tarafların iradesi, taşınmazın niteliği ve bilirkişi raporlarının kalitesi, adil bir sonuca ulaşılmasında belirleyici rol oynamaktadır.

Not: Miras, mülkiyet ve paylaşma konuları oldukça teknik ve karmaşık sonuçlar doğurabileceğinden, benzer durumlarda profesyonel bir hukukçudan destek alınması büyük önem taşımaktadır.